Sự kiện & dư luận:

Thẩm định thủy điện có vấn đề

TT - Quy trình thẩm định một dự án thủy điện, về lý thuyết rất phức tạp. Các nước trước khi làm thủy điện họ phải đánh giá tác động môi trường rất kỹ, phải đo độ ẩm, đánh giá các khả năng hạ lưu phải gánh chịu khi có hồ thủy điện.

Do đầu nguồn tích nước để phát điện vào mùa khô, nhiều cánh đồng dọc sông Vu Gia, Đại Lộc (Quảng Nam) bị sa mạc hóa - Ảnh: Duy Ngọc

Tại VN, qua nhiều năm nghiên cứu, tôi có thể khẳng định dù quy trình phức tạp nhưng cách chúng ta đánh giá tác động môi trường rất sơ sài. Nhiều nơi làm cho có. Một số nhà máy thủy điện hiện nay không có trong quy hoạch. Gần đây, khi Đà Nẵng phản đối ta mới biết có dự án thủy điện sắp được làm có thể làm cả Đà Nẵng thiếu nước. Đáng lo nữa là các dự án thủy điện mini, các nhà đầu tư chủ yếu chỉ tìm cách làm sao xin được giấy phép đầu tư.

Công tác quản lý của ta chưa có kinh nghiệm đánh giá môi trường khi có thủy điện nên nhiều dự án được cấp phép mà ta không biết nó tác động đến sự bồi lắng, sạt lở của sông thế nào. Do năng lực tài chính có hạn, nhiều chủ đầu tư chủ yếu mua máy móc trôi nổi của nước ngoài, chất lượng không đảm bảo. Chất lượng xây dựng công trình thủy điện cũng không cao vì thực tế có công trình chỉ một trận lũ đi qua đã bị quét sạch.

Tại VN, nguy cơ thủy điện ảnh hưởng đến kinh tế xã hội không phải chưa nhìn thấy. Một khu bảo tồn sinh thái đang được các nhà khoa học kêu cứu vì xung quanh đang mọc lên nhiều nhà máy thủy điện. Nguy cơ khu bảo tồn này bị bóp chết vì hệ sinh thái thay đổi đã được nói đến. Rồi thủy điện A Vương xả lũ gây thiệt hại nặng hơn cho người dân vùng hạ lưu cũng là một cảnh báo hết sức đáng lưu ý. Tại sao thủy điện có chức năng cắt lũ lại có thể gây lũ nặng thêm? Đó chính là kẽ hở thực tế.

Trước những nguy cơ, công tác thẩm định môi trường các dự án thủy điện cần được làm chặt hơn. Bộ Công thương không nên giao tất cả cho các sở ở địa phương, rồi đến khi có vấn đề thì bảo không đủ người đi kiểm tra.

Theo tôi, thẩm định các dự án thủy điện muốn chặt chẽ phải có sự tham gia của các nhà khoa học hoặc ít nhất phải công khai. Và chúng ta cũng phải tôn trọng quy hoạch. Hiện một dòng sông có thể có đến 3-4 công trình thủy điện. Một thủy điện bên trên không xả thì thủy điện dưới không có nước. Bài toán lợi ích này đôi khi có thể ảnh hưởng đến canh tác của cả một khu vực với hàng triệu nông dân.

Bởi trước đây đã có quan điểm cho rằng việc xả nước hồ Hòa Bình để nông dân có nước trồng lúa không có lợi bằng giữ nước, khỏi cắt điện hàng ngàn doanh nghiệp. Vì vậy về phía Nhà nước, đầu tư cho khảo sát, quy hoạch các thủy điện phải lớn hơn. Đặc biệt, cần có cơ chế để loại được các báo cáo đánh giá tác động môi trường mang tính đối phó, vì đằng sau đó là cuộc sống của hàng triệu nông dân.

PGS ĐẶNG QUỐC THỐNG (khoa điện, Đại học Bách khoa Hà Nội) - CẦM VĂN KÌNH ghi

 ------------------------------------

* Tin bài liên quan:

>> Thủy điện - chuyện xứ người
>> Hiểm họa khôn lường từ thủy điện
>> Tây nguyên: nhà nhà làm thủy điện
>> Chi chít thủy điện ở miền Trung
>> Chi chít thủy điện miền Trung: Trách nhiệm thuộc về địa phương?
>> Hồ thủy điện không của riêng ngành điện